<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="T44n1837"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1837 大乘百法明门论疏</title> <title xml:lang="zh-Hans">大正新修大藏经数位版, No. 1837 大乘百法明门论疏</title> <author>唐 大乘光撰</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">44</idno>.<idno type="no">1837</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Taishō Tripiṭaka</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">大正新修大藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">大乘百法明门论疏</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA, Punctuated text as provided by Kitty Kwong</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">萧镇国大德提供，北美某大德提供，Kitty Kwong 提供新式标点</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【大】</witness> <witness xml:id="wit1">【原】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2000-06-14T11:13:10"> CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24) </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone n="1" unit="juan"/> <lb n="0052c22" ed="T"/> <lb n="0052c23" ed="T"/> <lb n="0052c24" ed="T"/><cb:docNumber>No. 1837 [cf. No. 1614]</cb:docNumber> <lb n="0052c25" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><cb:jhead><anchor xml:id="nkr_note_orig_0052003" n="0052003"/>大乘百法明门论疏卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb n="0052c26" ed="T"/> <lb n="0052c27" ed="T"/><byline cb:type="author"><name role="" type="person">大慈恩寺</name>沙门大乘光撰</byline> <lb n="0052c28" ed="T"/><cb:div type="jing"><p xml:id="pT44p0052c2801">将欲造文，略以三门分别：第一、明造论意，第 <lb n="0052c29" ed="T"/>二、释题目，第三、随文解释。</p><p xml:id="pT44p0052c2911" cb:place="inline">第一、明造论意者， <pb n="0053a" ed="T" xml:id="T44.1837.0053a"/> <lb n="0053a01" ed="T"/>寻夫三界有情，五趣漂溺，循环不息，轮迴无 <lb n="0053a02" ed="T"/>替者，莫不以断常空有纷纠于怀，所以菩萨 <lb n="0053a03" ed="T"/>降生垂笵利物，为除空有两执，故开空有二 <lb n="0053a04" ed="T"/>门，前明百法有体，为遣执空，後明人法二空， <lb n="0053a05" ed="T"/>为除有见。所以有体，世谛非无，所以言空，真 <lb n="0053a06" ed="T"/>谛何有？随病说药，病息药亡，执药成病，悟病 <lb n="0053a07" ed="T"/>成药，非空非有，即有即空，既绝百非，又亡四 <lb n="0053a08" ed="T"/>句。然因诠显旨，故假论以明，既不说而说，亦 <lb n="0053a09" ed="T"/>听无所听，论之兴也，其在兹乎！此即第一明 <lb n="0053a10" ed="T"/>造论意。</p><p xml:id="pT44p0053a1004" cb:place="inline">第二释题目，言《大乘百法明门论》本 <lb n="0053a11" ed="T"/>事分中略录名数者，大是遮小得名，乘以运 <lb n="0053a12" ed="T"/>载为義。此言大乘，遮诠立号，非是直诠。言遮 <lb n="0053a13" ed="T"/>诠者，简小乘故，名曰遮诠。十十名百，廣如後 <lb n="0053a14" ed="T"/>释。持自性故，名之为法。明者是慧，与明为门， <lb n="0053a15" ed="T"/>故曰明门。问答往还，称之为论。言〈本事分〉中 <lb n="0053a16" ed="T"/>者，即《百法明门论･本事分》中也。〈本事分〉中文 <lb n="0053a17" ed="T"/>繁浩博，此论文略故言略录，非義略也。目召 <lb n="0053a18" ed="T"/>诸法，称之曰名，一十百千名之为数，故言《大 <lb n="0053a19" ed="T"/>乘百法明门论･本事分》中略录名数。此即第 <lb n="0053a20" ed="T"/>二释其题目。</p><p xml:id="pT44p0053a2006" cb:place="inline">第三随文解释者，就此文中，義 <lb n="0053a21" ed="T"/>别不同，分为三段：第一、引经标宗，第二、寻经 <lb n="0053a22" ed="T"/>起问，第三、依问为通。</p> <lb n="0053a23" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053a2301">论云：“如<persName>世尊</persName>言：‘一切法无我’”者。</p><p xml:id="pT44p0053a2313" cb:place="inline">解云：“此初 <lb n="0053a24" ed="T"/>第一、引经标宗，明法无我。如<persName>佛</persName><persName>世尊</persName>诸经， <lb n="0053a25" ed="T"/>皆说一切法中都无有我。故今擧教标以为 <lb n="0053a26" ed="T"/>宗。”</p> <lb n="0053a27" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053a2701">论云：“何等一切法？云何为无我”者。</p><p xml:id="pT44p0053a2714" cb:place="inline">解云：“自 <lb n="0053a28" ed="T"/>下第二、依经起问。既引圣言‘诸法无我’，未知 <lb n="0053a29" ed="T"/>何者是一切法？云何为无我？”</p> <pb n="0053b" ed="T" xml:id="T44.1837.0053b"/> <lb n="0053b01" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053b0101">论云：“一切法等”者。</p><p xml:id="pT44p0053b0108" cb:place="inline">解云：“自下第三、依问为 <lb n="0053b02" ed="T"/>通。就答文中有二，初答前问，第二、言无我者 <lb n="0053b03" ed="T"/>以下答後问。此言一切法者，略有五种等者， <lb n="0053b04" ed="T"/>此答初问。就初答中有三：第一、牒前问擧数 <lb n="0053b05" ed="T"/>列名，第二、废立五法前後次第，第三、别释五 <lb n="0053b06" ed="T"/>法。就初有二：一、擧数，二、列名，此即第一、牒章 <lb n="0053b07" ed="T"/>擧数。”</p> <lb n="0053b08" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053b0801">论云：“一者、心法，二者、心所有法，三者、色法，四者、 <lb n="0053b09" ed="T"/>心不相应行法，五者、无为法”者。</p><p xml:id="pT44p0053b0913" cb:place="inline">此即第二、列 <lb n="0053b10" ed="T"/>五法名。</p> <lb n="0053b11" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053b1101">论云：“一切最勝故”者。</p><p xml:id="pT44p0053b1109" cb:place="inline">解云：“自下第二、废立 <lb n="0053b12" ed="T"/>五法前後次第。</p><p xml:id="pT44p0053b1207" cb:place="inline">“问：‘何故第一明其心法？’</p><p xml:id="pT44p0053b1216" cb:place="inline">“一切 <lb n="0053b13" ed="T"/>法中，心法最勝，是故经言：‘心净故众生净， <lb n="0053b14" ed="T"/>心染故众生染。’由此心故，或著生死、或证涅 <lb n="0053b15" ed="T"/>槃，以勝用强，是故第一明其心法。”</p> <lb n="0053b16" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053b1601">论云：“与此相应故”者。</p><p xml:id="pT44p0053b1609" cb:place="inline">解云：“何故第二明其 <lb n="0053b17" ed="T"/>心所有法？谓此心法常与心王同依、同缘及 <lb n="0053b18" ed="T"/>与同时；若约小乘，更有同行，今依大乘，心法 <lb n="0053b19" ed="T"/>与王不同其行。所以者何？由心法等与王行 <lb n="0053b20" ed="T"/>相各各不同，如缘靑色，心王自变，心法自变， <lb n="0053b21" ed="T"/>是故不同。此之心法与其心王，各缘诸境，一 <lb n="0053b22" ed="T"/>时相应，心起即起、心无即无，如王左右不離 <lb n="0053b23" ed="T"/>于王，心数相应亦复如是。”</p> <lb n="0053b24" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053b2401">论云：“二所现影故”者。</p><p xml:id="pT44p0053b2409" cb:place="inline">解云：“何故第三明其 <lb n="0053b25" ed="T"/>色法？谓此色法不能别起，依心及所数之所 <lb n="0053b26" ed="T"/>变生，是彼二法所现影故，是故第三明其色 <lb n="0053b27" ed="T"/>法。”</p> <lb n="0053b28" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053b2801">论云：“三位差别故”者。</p><p xml:id="pT44p0053b2809" cb:place="inline">解云：“何故第四明心 <lb n="0053b29" ed="T"/>不相应？谓不相应无别有体，总是假立，于前 <pb n="0053c" ed="T" xml:id="T44.1837.0053c"/> <lb n="0053c01" ed="T"/>色心、及心所有法三法之上分位差别，假施 <lb n="0053c02" ed="T"/>设有，是故第四明心不相应。”</p> <lb n="0053c03" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053c0301">论云：“四所显示故”等。</p><p xml:id="pT44p0053c0309" cb:place="inline">解云：“何故第五明其 <lb n="0053c04" ed="T"/>无为？无为之法，相难了知，若不约法以明，何 <lb n="0053c05" ed="T"/>能显示？故能依色、心、心所有法、不相应行四 <lb n="0053c06" ed="T"/>法之上显示无为，是故第五明无为法。”</p> <lb n="0053c07" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053c0701">论云：“第一心法”者。</p><p xml:id="pT44p0053c0708" cb:place="inline">解云：“自下第三，别解五 <lb n="0053c08" ed="T"/>法。于中有五：第一、解心法，第二、解心所有法， <lb n="0053c09" ed="T"/>第三、解色法，第四、解心不相应行法，第五、解 <lb n="0053c10" ed="T"/>无为法。就第一解心法中有三：一、牒章，二、擧 <lb n="0053c11" ed="T"/>数，三、列名。此即第一牒章。”</p> <lb n="0053c12" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053c1201">论云：“略有八种”者。</p><p xml:id="pT44p0053c1208" cb:place="inline">擧数。</p> <lb n="0053c13" ed="T"/><p xml:id="pT44p0053c1301">论云：“一、眼识，二、耳识，三、鼻识，四、舌识，五、身识，六、 <lb n="0053c14" ed="T"/>意识，七、末那识，八、阿赖耶识”者。</p><p xml:id="pT44p0053c1413" cb:place="inline">解云：“自下 <lb n="0053c15" ed="T"/>第三列名，眼识、眼根。识能了别，谓此之识依 <lb n="0053c16" ed="T"/>于眼根了别色尘，识从所依，名为眼识。如眼 <lb n="0053c17" ed="T"/>识既然，耳、鼻、舌、身及与意识，随義应知。七、末 <lb n="0053c18" ed="T"/>那者，末那梵音，此翻为意，意以思量为義，此 <lb n="0053c19" ed="T"/>即随義立名。八、阿赖耶识者，阿赖耶识，西国 <lb n="0053c20" ed="T"/>梵音，此翻为藏，亦名为宅。宅即摄持诸法，藏 <lb n="0053c21" ed="T"/>即贮积无遗，藏宅之名，此皆从義立名。上来 <lb n="0053c22" ed="T"/>第一略释其名，今复略以五门料简八识。第 <lb n="0053c23" ed="T"/>一、缘境分别，第二、四缘分别，第三、四界分别， <lb n="0053c24" ed="T"/>第四、重数分别，第五、三性分别。</p><p xml:id="pT44p0053c2413" cb:place="inline">“第一缘境分 <lb n="0053c25" ed="T"/>别者，就缘境中有二：初约因位辨，次约果位 <lb n="0053c26" ed="T"/>辨。初因位辨者，眼等五识所缘境界，西方诸 <lb n="0053c27" ed="T"/>师有其两释。第一释云：‘眼等五识，唯缘实尘， <lb n="0053c28" ed="T"/>不缘于假。所以者何？眼等五识缘证量尘，不 <lb n="0053c29" ed="T"/>待名言，不待此馀根境，由长短等诸馀假色， <pb n="0054a" ed="T" xml:id="T44.1837.0054a"/> <lb n="0054a01" ed="T"/>要待名言，及待此馀根境，是故不缘长等假 <lb n="0054a02" ed="T"/>色。’”</p><p xml:id="pT44p0054a0202" cb:place="inline">问曰：“五尘之中，何者是实？何者是假？”</p><p xml:id="pT44p0054a0216" cb:place="inline">解云： <lb n="0054a03" ed="T"/>“色尘之中，靑、黄、赤、白四种是实，馀幷是假；声 <lb n="0054a04" ed="T"/>尘之中，因执受大种声、因不执受大种声、因 <lb n="0054a05" ed="T"/>执受不执受大种声，此三是实，馀幷是假；香 <lb n="0054a06" ed="T"/>尘之中，好香、恶香、平等香，此三是实，馀幷是 <lb n="0054a07" ed="T"/>假；味尘之中，苦、醋、甘、辛、鹹、淡，此六是实，馀幷 <lb n="0054a08" ed="T"/>悉假<anchor xml:id="nkr_note_orig_0054001" n="0054001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0054001" n="0054001"/><anchor xml:id="beg0054001" n="0054001"/>有<anchor xml:id="end0054001"/>；触尘之中，地、水、火、风，四种是实，馀幷 <lb n="0054a09" ed="T"/>是假<anchor xml:id="fxT44p0054a01"/>有。”</p><p xml:id="pT44p0054a0904" cb:place="inline">问曰：“眼等五识既不缘假，何故诸论 <lb n="0054a10" ed="T"/>色尘之中说有长等假色，乃至触尘之中说有 <lb n="0054a11" ed="T"/>滑等假触？”</p><p xml:id="pT44p0054a1105" cb:place="inline">解云：“所以色尘之中说有假色，乃 <lb n="0054a12" ed="T"/>至触尘之中说有假触者，此文但據摄假从 <lb n="0054a13" ed="T"/>实，是故合说；據实不缘。”</p><p xml:id="pT44p0054a1310" cb:place="inline">问曰：“若不缘者，犹 <lb n="0054a14" ed="T"/>如阴夜远望树林，唯见长等，不见靑黄，云何 <lb n="0054a15" ed="T"/>眼识不缘其假？”</p><p xml:id="pT44p0054a1507" cb:place="inline">解云：“此亦得缘靑黄实色，阴 <lb n="0054a16" ed="T"/>夜远望靑、黄、赤、白，虽非分明了了至触而见， <lb n="0054a17" ed="T"/>然亦得缘，是故唯缘靑等实色，不缘于假。”</p><p xml:id="pT44p0054a1717" cb:place="inline">问 <lb n="0054a18" ed="T"/>曰：“长等假色，眼识不缘，此诸假色，何色中摄？” <lb n="0054a19" ed="T"/>答曰：“当知此诸假色法处之中，遍计所起色 <lb n="0054a20" ed="T"/>摄。”</p><p xml:id="pT44p0054a2002" cb:place="inline">问曰：“忿等诸惑是贪上假，则皆法处中摄， <lb n="0054a21" ed="T"/>何故长等假色是靑等上假，非色处中收？”</p><p xml:id="pT44p0054a2117" cb:place="inline">解 <lb n="0054a22" ed="T"/>云：“忿贪俱意缘，是故法处摄，长等非眼见，故 <lb n="0054a23" ed="T"/>非色处收。如色尘中作此分别，乃至触尘分别 <lb n="0054a24" ed="T"/>随義应知。</p><p xml:id="pT44p0054a2405" cb:place="inline">“又一释云：‘眼等五识，假实幷缘。若 <lb n="0054a25" ed="T"/>缘于假，必缘其实，缘实之时，不缘于假。所以 <lb n="0054a26" ed="T"/>者何？假依实有，缘假之时，其必缘实；实不依 <lb n="0054a27" ed="T"/>假，缘实之时，不缘于假。’此家所说诸假法等， <lb n="0054a28" ed="T"/>非法处中遍计性摄。如长等假色，即色处中 <lb n="0054a29" ed="T"/>收，乃至触尘之中滑等假，触处中摄，第六意 <lb n="0054a30" ed="T"/>识缘一切法，如其所应随義应知。</p><p xml:id="pT44p0054a3014" cb:place="inline">“第七末那 <pb n="0054b" ed="T" xml:id="T44.1837.0054b"/> <lb n="0054b01" ed="T"/>缘境，西方诸德亦有两释。一释云：‘末那缘阿 <lb n="0054b02" ed="T"/>赖耶识见分为我，缘阿赖耶识相分为其我 <lb n="0054b03" ed="T"/>所。’”</p><p xml:id="pT44p0054b0302" cb:place="inline">问曰：“何一心执阿赖耶识见分为我，复执 <lb n="0054b04" ed="T"/>阿赖耶识相分为其我所？”</p><p xml:id="pT44p0054b0411" cb:place="inline">解云：“且如眼识，一 <lb n="0054b05" ed="T"/>时尙缘靑等种种诸色，一心所缘我、我所，此亦 <lb n="0054b06" ed="T"/>何过？”</p><p xml:id="pT44p0054b0603" cb:place="inline">问曰：“诸论幷云：‘末那执阿赖耶识为我、 <lb n="0054b07" ed="T"/>我所’，不言执其相分。何故今者乃言执其相 <lb n="0054b08" ed="T"/>分以为我所？”</p><p xml:id="pT44p0054b0806" cb:place="inline">解云：“当知此相不離于见，所以 <lb n="0054b09" ed="T"/>诸论幷言缘阿赖耶识为我、我所，此亦无过。</p> <lb n="0054b10" ed="T"/><p xml:id="pT44p0054b1001">“又一释云：‘末那执阿赖耶识为我、我所。’”</p><p xml:id="pT44p0054b1016" cb:place="inline">问曰： <lb n="0054b11" ed="T"/>“执阿赖耶识为我，云何复执为其我所？”</p><p xml:id="pT44p0054b1116" cb:place="inline">解云： <lb n="0054b12" ed="T"/>“谓此末那先执阿赖耶识为我，後复执此所 <lb n="0054b13" ed="T"/>计之我是我家所有，故名我所。”</p><p xml:id="pT44p0054b1313" cb:place="inline">问曰：“若执 <lb n="0054b14" ed="T"/>阿赖耶识相分为我所者，此有何过？”</p><p xml:id="pT44p0054b1415" cb:place="inline">解云：“诸 <lb n="0054b15" ed="T"/>论中但言执阿赖耶识为我、我所，不言执其相 <lb n="0054b16" ed="T"/>分是其我所。末那直执阿赖耶识为我、我所， <lb n="0054b17" ed="T"/>何能复更外执相分以为我所？于義不可。是 <lb n="0054b18" ed="T"/>故不缘第八阿赖耶识，缘于种子五根、五尘。”</p> <lb n="0054b19" ed="T"/><p xml:id="pT44p0054b1901">问曰：“何故不缘六、七等识？”</p><p xml:id="pT44p0054b1911" cb:place="inline">解云：“阿赖耶识缘 <lb n="0054b20" ed="T"/>任运境，六、七等识非任运境，是故不缘。”</p><p xml:id="pT44p0054b2016" cb:place="inline">问曰： <lb n="0054b21" ed="T"/>“何故第六识得缘诸识？”</p><p xml:id="pT44p0054b2110" cb:place="inline">解云：“第六识分别用 <lb n="0054b22" ed="T"/>强，是故得缘，第八识无此分别，是故不缘。此 <lb n="0054b23" ed="T"/>即第一约因位辨也。</p><p xml:id="pT44p0054b2309" cb:place="inline">“第二、约果位辨者，若至 <lb n="0054b24" ed="T"/>果位，眼等诸识皆缘诸法。</p><p xml:id="pT44p0054b2411" cb:place="inline">“第二、四缘分别者， <lb n="0054b25" ed="T"/>阿赖耶识当体自望，若约粗言但有三缘，约 <lb n="0054b26" ed="T"/>细言之具四缘。约粗言之具三缘者：种子望现 <lb n="0054b27" ed="T"/>行得作因缘，前心灭、後心生得作等无间缘， <lb n="0054b28" ed="T"/>不相障碍故得有增上缘；阿赖耶识前後不 <lb n="0054b29" ed="T"/>相缘故，无所缘缘。若约细言之亦有所缘缘， <pb n="0054c" ed="T" xml:id="T44.1837.0054c"/> <lb n="0054c01" ed="T"/>谓一心起时有其四分，所谓相分、见分、自证 <lb n="0054c02" ed="T"/>分、证自证分，此四分中有前後相缘，故得有 <lb n="0054c03" ed="T"/>所缘缘。</p><p xml:id="pT44p0054c0304" cb:place="inline">“阿赖耶识望末那得有二缘：阿赖耶 <lb n="0054c04" ed="T"/>识生现行末那故得有因缘，不相障碍故得有 <lb n="0054c05" ed="T"/>增上缘；不由阿赖耶识灭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0054002" n="0054002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0054002" n="0054002"/><anchor xml:id="beg0054002" n="0054002"/>故<anchor xml:id="end0054002"/>末那得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0054003" n="0054003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0054003" n="0054003"/><anchor xml:id="beg0054003" n="0054003"/>生，<anchor xml:id="end0054003"/>无 <lb n="0054c06" ed="T"/>等无间缘，阿赖耶识不能缘末那故，无所缘 <lb n="0054c07" ed="T"/>缘。</p><p xml:id="pT44p0054c0702" cb:place="inline">“阿赖耶识望第六识得有二缘：阿赖耶识 <lb n="0054c08" ed="T"/>生现行六识故得有因缘，不相障碍故得有 <lb n="0054c09" ed="T"/>增上缘；不由阿赖耶识灭<anchor xml:id="fxT44p0054c01"/>故第六识得<anchor xml:id="fxT44p0054c02"/>生， <lb n="0054c10" ed="T"/>无等无间缘。阿赖耶识不能缘六识为境故， <lb n="0054c11" ed="T"/>无所缘缘。</p><p xml:id="pT44p0054c1105" cb:place="inline">“阿赖耶识望五识有二缘：阿赖耶 <lb n="0054c12" ed="T"/>识生现行五识故得有因缘，不相障碍故有 <lb n="0054c13" ed="T"/>增上缘；不由阿赖耶识灭<anchor xml:id="fxT44p0054c03"/>故五识得<anchor xml:id="fxT44p0054c04"/>生，无 <lb n="0054c14" ed="T"/>等无间缘，阿赖耶识不能缘五识故，无所缘 <lb n="0054c15" ed="T"/>缘。</p><p xml:id="pT44p0054c1502" cb:place="inline">“第七末那当体自望，若约粗言之有二缘， <lb n="0054c16" ed="T"/>若约细言之有三缘。约粗言之有二缘者：前 <lb n="0054c17" ed="T"/>念与後念为次第<anchor xml:id="nkr_note_orig_0054004" n="0054004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0054004" n="0054004"/><anchor xml:id="beg0054004" n="0054004"/>缘<anchor xml:id="end0054004"/>，不相障碍有增上缘。 <lb n="0054c18" ed="T"/>约细言之有三缘：二缘者如前，更加所缘缘， <lb n="0054c19" ed="T"/>谓一心中有其四分，前後相缘故有所缘缘。 <lb n="0054c20" ed="T"/>此之四分如前已说，不烦重列。</p><p xml:id="pT44p0054c2013" cb:place="inline">“末那望阿 <lb n="0054c21" ed="T"/>赖耶识得有三缘：谓末那熏阿赖耶识故得 <lb n="0054c22" ed="T"/>有因缘，末那缘阿赖耶识得有所缘缘，不相 <lb n="0054c23" ed="T"/>障碍故得有增上缘；不由末那灭<anchor xml:id="fxT44p0054c05"/>故阿赖耶 <lb n="0054c24" ed="T"/>识生，故无等无间缘。</p><p xml:id="pT44p0054c2409" cb:place="inline">“末那望第六识得有一 <lb n="0054c25" ed="T"/>缘，谓不相障碍故得有增上缘；不由末那灭 <lb n="0054c26" ed="T"/><anchor xml:id="fxT44p0054c06"/>故第六识生，故无等无间缘。末那不熏第六 <lb n="0054c27" ed="T"/>识故无因缘，末那不能缘六识为境故无所 <lb n="0054c28" ed="T"/>缘缘。</p><p xml:id="pT44p0054c2803" cb:place="inline">“末那望五识得有一缘，谓不相障碍故 <lb n="0054c29" ed="T"/>有增上缘；末那不熏五识故无因缘，不由末 <pb n="0055a" ed="T" xml:id="T44.1837.0055a"/> <lb n="0055a01" ed="T"/>那灭五识生故，无等无间缘，末那不能缘五 <lb n="0055a02" ed="T"/>识为境故，无所缘缘。</p><p xml:id="pT44p0055a0209" cb:place="inline">“第六意识当体自望得 <lb n="0055a03" ed="T"/>有三缘：谓前後相缘故有所缘缘，前心有开 <lb n="0055a04" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0055001" n="0055001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0055001" n="0055001"/><anchor xml:id="beg0055001" n="0055001"/>闢<anchor xml:id="end0055001"/>義故有等无间缘，不相障碍故有增上缘； <lb n="0055a05" ed="T"/>从阿赖耶识种子生故，无因缘。</p><p xml:id="pT44p0055a0513" cb:place="inline">“第六识望阿 <lb n="0055a06" ed="T"/>赖耶识得有三缘：熏阿赖耶识故有因缘，缘 <lb n="0055a07" ed="T"/>阿赖耶识为境故得有所缘缘，不相障碍故 <lb n="0055a08" ed="T"/>得有增上缘；不由第六识灭<anchor xml:id="fxT44p0055a01"/>故阿赖耶识生， <lb n="0055a09" ed="T"/>故无等无间缘。</p><p xml:id="pT44p0055a0907" cb:place="inline">“第六识望末那有二缘：谓缘 <lb n="0055a10" ed="T"/>末那为境故得有所缘缘，不相障碍故得有 <lb n="0055a11" ed="T"/>增上缘；不熏末那故无因缘，不由第六识灭 <lb n="0055a12" ed="T"/><anchor xml:id="fxT44p0055a02"/>故末那生，故无等无间缘。</p><p xml:id="pT44p0055a1211" cb:place="inline">“第六识望五识得 <lb n="0055a13" ed="T"/>有三缘：谓缘五识为境故得有所缘缘，由有 <lb n="0055a14" ed="T"/>开<anchor xml:id="fxT44p0055a03"/>闢義故有等无间缘，不相障碍故得有增 <lb n="0055a15" ed="T"/>上缘；不能熏五识故，无因缘。</p><p xml:id="pT44p0055a1512" cb:place="inline">“五识当体自望， <lb n="0055a16" ed="T"/>若约粗言之有一缘，若约细言之有二缘。约 <lb n="0055a17" ed="T"/>粗言之有一缘者，谓五识前後不相障碍，故 <lb n="0055a18" ed="T"/>有增上缘，五识从阿赖耶识种子生故，无因 <lb n="0055a19" ed="T"/>缘；五识後必起意识，以间断故，自类相望，无 <lb n="0055a20" ed="T"/>等无间缘，五识前後不相缘故，无所缘缘。约 <lb n="0055a21" ed="T"/>细言之有二缘者：亦得有所缘缘，谓五识起 <lb n="0055a22" ed="T"/>时有四分，前後相缘故，得有所缘缘。五识望 <lb n="0055a23" ed="T"/>阿赖耶识得有二缘：谓五识熏阿赖耶识故， <lb n="0055a24" ed="T"/>有因缘，不相障碍故，有增上缘；不由五识灭 <lb n="0055a25" ed="T"/><anchor xml:id="fxT44p0055a04"/>故阿赖耶识生，故无等无间缘，五识不能缘 <lb n="0055a26" ed="T"/>阿赖耶识为境，故无所缘缘。五识望末那得 <lb n="0055a27" ed="T"/>有一缘，谓不障碍故有增上缘；五识不熏末 <lb n="0055a28" ed="T"/>那故无因缘，不由五识灭<anchor xml:id="fxT44p0055a05"/>故末那生，故无等 <lb n="0055a29" ed="T"/>无间缘，五识不能缘末那为境，故无所缘缘。</p> <pb n="0055b" ed="T" xml:id="T44.1837.0055b"/> <lb n="0055b01" ed="T"/><p xml:id="pT44p0055b0101">“五识望第六识有二缘：谓五识望第六识有 <lb n="0055b02" ed="T"/>开<anchor xml:id="fxT44p0055b01"/>闢義故有等无间缘，生时不相障碍故 <lb n="0055b03" ed="T"/>有增上缘；不熏第六识故无因缘，不能缘第 <lb n="0055b04" ed="T"/>六识为境故无所缘缘。</p><p xml:id="pT44p0055b0410" cb:place="inline">“第三、四界分别者，四 <lb n="0055b05" ed="T"/>界谓欲界、色界、无色界、及无漏界。</p><p xml:id="pT44p0055b0514" cb:place="inline">“问曰：‘八 <lb n="0055b06" ed="T"/>识幾通四界？幾通三界？幾通二界？幾唯一界？’</p> <lb n="0055b07" ed="T"/><p xml:id="pT44p0055b0701">“答曰：‘三通四界，三谓意识、末那、阿赖耶识。三 <lb n="0055b08" ed="T"/>通三界，三谓眼识、耳识、身识。三界谓欲界、色 <lb n="0055b09" ed="T"/>界及无漏界。二识通二界，二识谓鼻识、舌识。 <lb n="0055b10" ed="T"/>二界谓欲界及无漏界。此八识中，当知无有 <lb n="0055b11" ed="T"/>唯一界者。’</p><p xml:id="pT44p0055b1105" cb:place="inline">“第四、重数分别者，眼等五识及与 <lb n="0055b12" ed="T"/>末那，有其三重：谓种子为一重，现行为第二 <lb n="0055b13" ed="T"/>重，第六意识缘为第三重。第六意识有三重： <lb n="0055b14" ed="T"/>种子为一重，现行为第二重，前後相缘为第 <lb n="0055b15" ed="T"/>三重。阿赖耶识有四重：谓种子为一重，现行 <lb n="0055b16" ed="T"/>为第二重，第六意识缘为第三重，末那缘为 <lb n="0055b17" ed="T"/>第四重。</p><p xml:id="pT44p0055b1704" cb:place="inline">“第五、三性分别者，三性谓善、不善、无 <lb n="0055b18" ed="T"/>记。眼等六识通于三性，第七末那通于二性， <lb n="0055b19" ed="T"/>谓善性、无记性，若在因位是无记性；若在果 <lb n="0055b20" ed="T"/>位及入观时，当知是善性。第八阿赖耶识亦 <lb n="0055b21" ed="T"/>通二性，谓异熟无记及与善性；若在因位是 <lb n="0055b22" ed="T"/>异熟无记，若在果位即是其善。上来略料简 <lb n="0055b23" ed="T"/>八识讫。”</p> <lb n="0055b24" ed="T"/><p xml:id="pT44p0055b2401">论云：“第二、心所有法，略为六种”者。</p><p xml:id="pT44p0055b2414" cb:place="inline">自下第二 <lb n="0055b25" ed="T"/>明心所有法，就中有三：第一、总牒开章，第二、 <lb n="0055b26" ed="T"/>列名擧数，第三、别牒具陈。此即第一总牒开 <lb n="0055b27" ed="T"/>章。言心所有法者，谓彼心王是其能有，此等 <lb n="0055b28" ed="T"/>诸法数，心之所有，故名心所有法。言略有六 <lb n="0055b29" ed="T"/>种者，擧心所有法，结六位数名。</p> <pb n="0055c" ed="T" xml:id="T44.1837.0055c"/> <lb n="0055c01" ed="T"/><p xml:id="pT44p0055c0101">论云：“遍行有五，别境有五，善有十一，烦恼有六， <lb n="0055c02" ed="T"/>随烦恼有二十，不定有四”者。</p><p xml:id="pT44p0055c0212" cb:place="inline">此即第二列名 <lb n="0055c03" ed="T"/>擧数。</p> <lb n="0055c04" ed="T"/><p xml:id="pT44p0055c0401">论云：“遍行五者：一、作意，二、触，三、受，四、想，五、思”者。</p> <lb n="0055c05" ed="T"/><p xml:id="pT44p0055c0501">此下第三别牒具陈。就中有六：第一、解遍 <lb n="0055c06" ed="T"/>行五，第二、解别境五，第三、解善十一，第四、解 <lb n="0055c07" ed="T"/>烦恼六，第五、解随烦恼二十，第六、解不定四。 <lb n="0055c08" ed="T"/>此即第一解遍行五。言遍行者，于一切时恒 <lb n="0055c09" ed="T"/>相续起，遍八识有，名曰遍行。一作意等者，作 <lb n="0055c10" ed="T"/>动于心，令心数数<anchor xml:id="nkr_note_orig_0055002" n="0055002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0055002" n="0055002"/><anchor xml:id="beg0055002" n="0055002"/>外缘<anchor xml:id="end0055002"/>诸境，名为作意。既作 <lb n="0055c11" ed="T"/>意已，令其心王触于前境，名之为触。领纳外 <lb n="0055c12" ed="T"/>尘觉苦知乐，如是取境，名之为受。谓于境界 <lb n="0055c13" ed="T"/>取其相貌，方圆等相故名为想。令心造作善、 <lb n="0055c14" ed="T"/>恶、无记如是等业，称之为思。即第一解遍 <lb n="0055c15" ed="T"/>行讫。</p> <lb n="0055c16" ed="T"/><p xml:id="pT44p0055c1601">论云：“别境五者，一、欲，二、勝解，三、念，四、三摩地，五、 <lb n="0055c17" ed="T"/>慧”者。</p><p xml:id="pT44p0055c1703" cb:place="inline">此即第二解别境五。言别境者，别缘 <lb n="0055c18" ed="T"/>诸境，名为别境。何者名别？且如其欲，希望前 <lb n="0055c19" ed="T"/>境名之为欲；不希望境即无有欲。希望之欲 <lb n="0055c20" ed="T"/>与不希望，二种有异，名之为别。乃至第五慧 <lb n="0055c21" ed="T"/>数，拣择诸法名之为慧，不拣择法不名为慧， <lb n="0055c22" ed="T"/>拣择之慧与不拣择二种有异，名之为别。</p><p xml:id="pT44p0055c2217" cb:place="inline">言 <lb n="0055c23" ed="T"/>一欲者，于自乐境，希望愿求，或善或恶，名之 <lb n="0055c24" ed="T"/>为欲。于所缘境，心生决定，是事必尔，名为勝 <lb n="0055c25" ed="T"/>解，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0055003" n="0055003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0055003" n="0055003"/><anchor xml:id="beg0055003" n="0055003"/>过<anchor xml:id="end0055003"/>去曾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0055004" n="0055004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0055004" n="0055004"/><anchor xml:id="beg0055004" n="0055004"/>缘<anchor xml:id="end0055004"/>所习境界，明记不忘，名之为 <lb n="0055c26" ed="T"/>念。于一境界令心不散，专住不離，名三摩地。 <lb n="0055c27" ed="T"/>三摩地名翻为等持，此即定之异名，持其心 <lb n="0055c28" ed="T"/>王及与数法等至于境，名为等持。拣择是非， <lb n="0055c29" ed="T"/>分别善恶，得决定義，名之为慧。上来第二解 <pb n="0056a" ed="T" xml:id="T44.1837.0056a"/> <lb n="0056a01" ed="T"/>别境讫。</p> <lb n="0056a02" ed="T"/><p xml:id="pT44p0056a0201">论云：“善有十一者：一、信，二、精进，三、惭，四、愧，五、无 <lb n="0056a03" ed="T"/>贪，六、无嗔，七、无痴，八、轻安，九、不放逸，十、捨，十一、 <lb n="0056a04" ed="T"/>不害”者。</p><p xml:id="pT44p0056a0404" cb:place="inline">此即第三解善十一。言善者，不造 <lb n="0056a05" ed="T"/>众恶，名之为善。信有三宝、四谛，心不生谤，名 <lb n="0056a06" ed="T"/>之为信。心勇不退，精勤策励，求诸善法，名为 <lb n="0056a07" ed="T"/>精进。造诸过恶，自羞名惭。造诸过恶，羞他名 <lb n="0056a08" ed="T"/>愧。又解云：“造诸过恶羞天名惭，造诸过恶羞 <lb n="0056a09" ed="T"/>人名愧。”于世荣利、财色等法，心不耽著，名曰 <lb n="0056a10" ed="T"/>无贪。于诸有情，心无损害、慈愍在怀，名曰无 <lb n="0056a11" ed="T"/>嗔。于诸善法，心无迷惑、如实了知，名曰无痴。 <lb n="0056a12" ed="T"/>身心调畅，远離粗重，适悦安乐，名为轻安。耽 <lb n="0056a13" ed="T"/>著五欲，名为放逸。远離彼尘，名不放逸。離沉、 <lb n="0056a14" ed="T"/>離掉，处于中庸，其心平等，名之为捨。损恼有 <lb n="0056a15" ed="T"/>情，称之为害。哀愍生故，名为不害。上来第三 <lb n="0056a16" ed="T"/>解善十一讫。</p> <lb n="0056a17" ed="T"/><p xml:id="pT44p0056a1701">论云：“烦恼六者：一、贪，二、嗔，三、慢，四、无明，五、疑，六、 <lb n="0056a18" ed="T"/>不正见”者。</p><p xml:id="pT44p0056a1805" cb:place="inline">此即第四解烦恼六。言烦恼者， <lb n="0056a19" ed="T"/>恼乱身心，名为烦恼。言贪者，于诸有情及资 <lb n="0056a20" ed="T"/>具等，爱乐耽著，名之为贪。于诸有情起诸损 <lb n="0056a21" ed="T"/>害，心不安稳，称之为嗔。众财色等而起贡高， <lb n="0056a22" ed="T"/>计己勝他，名之为慢。了其真实，名之为明。不 <lb n="0056a23" ed="T"/>了真实，号曰无明。于诸谛中，心怀犹豫，如立 <lb n="0056a24" ed="T"/>衢路，名之曰疑。称境而知，名为正见。此见邪 <lb n="0056a25" ed="T"/>僻，名不正见。上来第四解烦恼六讫。</p> <lb n="0056a26" ed="T"/><p xml:id="pT44p0056a2601">论云：“随烦恼二十者：一、忿，二、恨，三、恼，四、覆，五、诳， <lb n="0056a27" ed="T"/>六、谄，七、憍，八、害，九、嫉，十、悭，十一、无惭，十二、无愧， <lb n="0056a28" ed="T"/>十三、不信，十四、懈怠，十五、放逸，十六、昏沉，十七、 <lb n="0056a29" ed="T"/>掉擧，十八、失念，十九、不正知，二十、心乱”者。</p><p xml:id="pT44p0056a2917" cb:place="inline">此 <pb n="0056b" ed="T" xml:id="T44.1837.0056b"/> <lb n="0056b01" ed="T"/>即第五解随烦恼二十。言随烦恼者，恼乱身 <lb n="0056b02" ed="T"/>心，烦劳行者，名为烦恼。忿等诸惑，随贪等起， <lb n="0056b03" ed="T"/>名随烦恼。又解云：“谓此忿等随顺于心，不念 <lb n="0056b04" ed="T"/>解脱，名随烦恼。”言忿等者，于违愤发，名之为 <lb n="0056b05" ed="T"/>忿。忿後结怨，名之为恨。心恨暴怒，称之为恼。 <lb n="0056b06" ed="T"/>隐实过恶，目之为覆。谗诈惑乱，称之曰诳。憍 <lb n="0056b07" ed="T"/>现恭顺，名之为谄。恃荣自擧，悦豫名憍。无悲 <lb n="0056b08" ed="T"/>无愍，损恼称害。妒勝忧慼，名之为嫉。蕴财贪 <lb n="0056b09" ed="T"/>著，名之为悭。过不自耻，名曰无惭。恶不羞他， <lb n="0056b10" ed="T"/>名曰无愧。违正不欲，心不淸净，名为不信。耽 <lb n="0056b11" ed="T"/>乐退善，名为懈怠。于恶不防，名为放逸。滞境 <lb n="0056b12" ed="T"/>无堪，名曰昏沉。心不寂静，缘贪欲等，名为掉 <lb n="0056b13" ed="T"/>擧。谓于所说若法、若義，无所堪能，名为失念。 <lb n="0056b14" ed="T"/>正了诸法，名为正知。邪了不达，名不正知。驰 <lb n="0056b15" ed="T"/>散外缘，其心散乱，流转不息，名为心乱。上来 <lb n="0056b16" ed="T"/>第五解随烦恼二十讫。</p> <lb n="0056b17" ed="T"/><p xml:id="pT44p0056b1701">论云：“不定四者：一、睡眠，二、恶作，三、寻，四、伺”者。</p> <lb n="0056b18" ed="T"/><p xml:id="pT44p0056b1801">此即第六解不定四。言不定者，谓此四法，于 <lb n="0056b19" ed="T"/>三界中不定一处，如寻、伺二数色界中有，馀 <lb n="0056b20" ed="T"/>二即无，不定相随，故名不定。言睡眠等者， <lb n="0056b21" ed="T"/>略摄于心、不自在转，越失所作，名曰睡眠。于 <lb n="0056b22" ed="T"/>已作、未作善、不善事，心怀追悔，名为恶作。于 <lb n="0056b23" ed="T"/>法推求，未审细察，令心粗转，名之为寻。于所 <lb n="0056b24" ed="T"/>寻法数数推求，令心细转，故名为伺。上来第 <lb n="0056b25" ed="T"/>二明心所有法讫。</p> <lb n="0056b26" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="close"><cb:jhead>大乘百法明门论疏卷上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0054001" to="#end0054001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">有</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0054002" to="#end0054002"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">故</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0054003" to="#end0054003"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">生，</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">生故</rdg></app> <app from="#beg0054004" to="#end0054004"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">缘</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">缘有等无间缘</rdg></app> <app from="#beg0055001" to="#end0055001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">闢</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">避</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">导</rdg></app> <app from="#beg0055002" to="#end0055002"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">外缘</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">缘外</rdg></app> <app from="#beg0055003" to="#end0055003"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">过</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">缘过</rdg></app> <app from="#beg0055004" to="#end0055004"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">缘</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark"><space quantity="0"/></rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> <note n="0054001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0054001">有【大】＊，〔－〕【考伪-原】＊</note> <note n="0054002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0054002">故【大】＊，〔－〕【考伪-原】＊</note> <note n="0054003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0054003">生【大】＊，生故【考伪-原】＊</note> <note n="0054004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0054004">缘【大】，缘有等无间缘【考伪-原】</note> <note n="0055001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0055001">闢【大】＊，避【考伪-原】＊，导【考伪-原】＊</note> <note n="0055002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0055002">外缘【大】，缘外【考伪-原】</note> <note n="0055003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0055003">过【大】，缘过【考伪-原】</note> <note n="0055004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0055004">缘【大】，〔－〕【考伪-原】</note> </p> </cb:div> <cb:div type="taisho-notes"> <head>大正藏 挍注</head> <p> <note n="0052003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0052003">【原】宽政五年刊<name role="" type="person">大谷大学</name>藏本</note> <note n="0054001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0054001">〔有〕－ヵ【原】＊</note> <note n="0054002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0054002">〔故〕－ヵ【原】＊</note> <note n="0054003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0054003">生＋（故）ヵ【原】＊</note> <note n="0054004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0054004">缘＋（有等无间缘）ヵ【原】</note> <note n="0055001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0055001">闢＝避ヵ【原】＊，导ヵ【原】＊</note> <note n="0055002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0055002">外缘＝缘外ヵ【原】</note> <note n="0055003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0055003">（缘）ヵ＋过【原】</note> <note n="0055004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0055004">〔缘〕－ヵ【原】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>